سیاست شرق _ آمریکا به عربستان سعودی در ایجاد یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی کمک خواهد کرد، اما منتقدان گفته‌اند که این امر می‌تواند منجر به غنی‌سازی داخلی و آغاز مسابقه تسلیحاتی منطقه‌ای شود.

به نقل از گاردین، آمریکا و عربستان سعودی، به توافقی دست یافته‌اند که بر اساس آن از فناوری و تخصص آمریکایی، برای ایجاد یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی در این کشور حوزه خلیج فارس استفاده خواهد شد، اقدامی که باعث نگرانی در سراسر خاورمیانه و در میان محافل قدرت در واشنگتن شده است.

بخش زیادی از این توافق هنوز نامشخص است، اما نگرانی‌ها حول این محور است که آیا عربستان سعودی توانایی غنی‌سازی اورانیوم در داخل کشور را خواهد داشت یا خیر، و این موضوع چه معنایی برای گسترش سلاح‌های هسته‌ای خواهد داشت.

طبق بیانیه‌ای از کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، این قرارداد ۳۰ ساله برای تأمین «نیازهای انرژی» عربستان سعودیِ نفت‌خیز طراحی شده است.

طبق طرح اقتصادی محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، این کشور قصد دارد از انرژی هسته‌ای برای تولید برق استفاده کند و از این طریق با آزادسازی منابع بیشتر برای صادرات، فروش نفت را افزایش دهد. این توافق، شرکت‌های آمریکایی را در توسعه زیرساخت‌های هسته‌ای این کشور در مرکز توجه قرار می‌دهد، در حالی که رقبایی مانند چین و روسیه را از حضور در این کشور محروم می‌کند.

گمان می‌رود این معامله ده‌ها میلیارد دلار ارزش داشته باشد و ادامه طرحی است که ابتدا در دوران دولت بایدن مطرح شد. در آن معامله، ایالات متحده در ازای برقراری روابط رسمی عربستان سعودی با اسرائیل، با همکاری هسته‌ای موافقت می‌کرد.

چشم‌انداز عادی‌سازی روابط بین اسرائیل و ریاض با حمله ۷ اکتبر حماس و جنگ چند ساله ناشی از آن در غزه، از مسیر خود خارج شده است. دولت ترامپ تصمیم گرفته است که این توافق را بدون توافق گسترده‌تر با اسرائیل به پیش ببرد.

آیا عربستان سعودی قادر به غنی‌سازی اورانیوم در خاک خود خواهد بود؟

بنا بر گزارش‌ها، این توافق راه را برای ساخت یک تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم در عربستان سعودی هموار می‌کند، اما این امر منوط به یک مطالعه مشترک ایالات متحده و عربستان سعودی است که ضرورت وجود چنین تأسیساتی را مشخص کند.

این مطالعه به مدت دو سال ادامه خواهد داشت و احتمالاً جانشین دونالد ترامپ در کاخ سفید را با این تصمیم مواجه خواهد کرد که آیا اجازه غنی‌سازی داخلی در عربستان سعودی را بدهد یا خیر.

بسیاری از کشورهایی که صنایع انرژی هسته‌ای دارند، اورانیوم را در داخل کشور غنی‌سازی نمی‌کنند – فرآیندی که از لحاظ تئوری می‌تواند اورانیوم با غنای بالا را برای سلاح هسته‌ای تولید کند. آنها در عوض به واردات سوخت برای راکتورها متکی هستند.

بخشی از توجیه آمریکا برای امضای این توافق این است که واشنگتن بر هرگونه اورانیوم غنی‌شده و سوخت مصرف‌شده از راکتورها نظارت خواهد داشت و تضمین می‌کند که نمی‌توان از آنها برای ساخت بمب استفاده مجدد کرد.

چرا بحث برانگیز است؟

گروه‌های منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای سال‌هاست هشدار داده‌اند که چنین توافقی می‌تواند عربستان سعودی را در مسیر توسعه سلاح هسته‌ای قرار دهد.

ایالات متحده درگیر جنگی با ایران است که به بهانه جلوگیری از دستیابی ایران به بمب هسته‌ای یا غنی‌سازی اورانیوم تا سطح تسلیحاتی انجام می‌شود، این در حالی است که، برنامه غنی سازی اورانیوم در ایران، تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی هسته ای قرار داشت و ایالات متحده، با خروج از برجام در ۲٠۱۸ و نقض قطعنامه ۲۲۳۱، مسیر همکاری های اتمی ایران را منحرف نمود.

این در حالی است که، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نگرانی‌ها در مورد توافق عربستان سعودی را رد کرده و گفته است که ایالات متحده «با هیچ کشوری در جهان که منجر به خطر اشاعه شود، به توافقی نخواهد رسید.»

گفته می شود، توافق‌نامه همکاری هسته‌ای دولت ترامپ در کنار یک «توافق‌نامه پادمان‌های دوجانبه» جداگانه امضا شد که به گفته دولت، نظارت کافی را فراهم می‌کند.

اما کارشناسان ابراز نگرانی کرده‌اند که توافق روز چهارشنبه فاقد نظارت و حفاظ‌های توافق‌های هسته‌ای قبلی است. بنا به گزارش‌ها، عربستان سعودی مشمول دقیق‌ترین نظارت‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دیده‌بان هسته‌ای سازمان ملل، نخواهد بود.

«پروتکل الحاقی» آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توسط ده‌ها کشور اجرا شده است و یکی از الزامات توافق هسته‌ای دوران اوباما با ایران بود که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد. این پروتکل شامل بازرسی و تأیید است تا اطمینان حاصل شود که کشورها از مواد هسته‌ای صرفاً برای اهداف صلح‌آمیز استفاده می‌کنند.

وقتی ایالات متحده توافق مشابهی را با امارات متحده عربی منعقد کرد، امارات متحده عربی موافقت کرد که به دنبال غنی‌سازی یا فرآوری سوخت اتمی مصرف‌شده نباشد، اقدامی که به عنوان «استاندارد طلایی» برای کشورهایی که خواهان انرژی اتمی هستند شناخته شد. طبق گزارش‌ها، توافق عربستان و ایالات متحده شامل این استاندارد طلایی نمی‌شود.

 آیا می‌توان جلوی این معامله را گرفت؟

مخالفان مدت‌هاست استدلال می‌کنند که ارائه برنامه هسته‌ای داخلی به عربستان سعودی، رقابتی را در سراسر خاورمیانه برای سایر کشورها برای دستیابی به قابلیت‌های مشابه آغاز خواهد کرد. اسرائیل – که به داشتن یک برنامه تسلیحات هسته‌ای مخفی معروف است – بنا به گزارش‌ها نگرانی‌هایی را مبنی بر اینکه این توافق می‌تواند یک مسابقه تسلیحاتی منطقه‌ای را آغاز کند، ابراز کرده است.

دموکرات‌های کنگره نیز نگرانی‌های مشابهی را ابراز کرده‌اند. سناتور کریس مورفی گفت که این توافق «باعث ایجاد رقابت هسته‌ای در منطقه می‌شود و ایران را از محدود کردن برنامه هسته‌ای خود بیشتر دلسرد می‌کند».

با این حال، مورفی و همکارانش در کنگره احتمالاً در جلوگیری از این توافق با مشکل مواجه خواهند شد. انتظار می‌رود این توافق در روزهای آینده برای تصویب به کنگره ارائه شود، اما برای جلوگیری از این توافق، کنگره باید قطعنامه مشترکی را تصویب کند و اکثریت دو سوم را برای لغو وتوی رئیس جمهور داشته باشد.

انتهای پیام