سیاست شرق _ به نقل از خبرگزاری الجزیره، با افزایش صحبت‌های آمریکایی‌ها در مورد احتمال دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز در آینده‌ای نزدیک، همه نگاه‌ها به مذاکرات ایران و عمان در این رابطه دوخته شده است، در حالی که تهران اصرار دارد مذاکرات مربوط به این تنگه منحصراً با مسقط انجام می‌شود و به معنای مذاکره مستقیم با واشنگتن نیست .

اسکات بیسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، در مصاحبه با سی ان بی سی( CNBC) مدعی شد که ایالات متحده در حال مذاکره با ایران است و می‌تواند فردا(چهارشنبه)  برای بازگشایی تنگه هرمز به توافق برسد و این امر را به قیمت‌های پایدار انرژی و بازگشت به حالت عادی در بحران مرتبط دانست. وقتی از او پرسیده شد که آیا ایران طبق این توافق هزینه دریافت خواهد کرد، پاسخ قطعی نداد و صرفاً اظهار داشت که انتظار «آزادی دریانوردی» را دارد.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز، با تأکید بر نشانه‌های آمریکا مبنی بر تفاهم قریب‌الوقوع، گفت که مذاکرات با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت داشته و امیدی برای توافق در آینده نزدیک وجود دارد.

اما در این سو، روایت متفاوت است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، تأیید کرد که مذاکرات هرمز دوجانبه با عمان است و اگرچه تفاهم در مورد خط کشتیرانی ضروری است، اما به تنهایی برای تنظیم عبور و مرور کافی نیست. او وجود مذاکرات مستقیم با ایالات متحده را تکذیب کرد، موضعی که با بیانیه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا ، مبنی بر اینکه مذاکرات با ایران «در حال حاضر در حال انجام است» در تضاد است.

مذاکرات مثبت بین مسقط و تهران

همه منتظر روز چهارشنبه، هستند که تاریخ مورد انتظار برای نتایج دور مذاکرات ایران و عمان است. منابع آگاه به الجزیره نت گفتند که علیرغم بحث‌های جاری در مورد فرمول نهایی مسیر موقت، فضای مذاکرات تاکنون مثبت بوده است.

یک مقام ارشد ایرانی به شبکه دولتی پرس تی‌وی گفت که مذاکرات بین ایران و عمان بر سر گذرگاه جدید در تنگه هرمز، علیرغم آنچه که او مانع‌تراشی‌های مداوم آمریکا و تلاش‌های بیهوده برای تأثیرگذاری بر این روند توصیف کرد، نشان‌دهنده عزم راسخ تهران برای تغییر شکل امنیت منطقه‌ای است.

به گزارش الجزیره نت، پذیرش چارچوب مورد درخواست تهران برای فرآیند ورود و خروج از سوی مسقط ممکن است مذاکرات را به مرحله بحث در مورد جزئیات عملیاتی و ضمانت‌ها سوق دهد، در حالی که اختلاف نظر، آتش‌بس بین ایران و آمریکا را شکننده و مستعد فروپاشی نگه می‌دارد.

از باز کردن تنگه تا اداره پس از جنگ

طبق داده‌های به‌دست‌آمده توسط الجزیره نت، مذاکرات محدود به بازگشایی گذرگاه دریایی یا کاهش محدودیت‌های تردد کشتی‌ها نیست، بلکه به قوانین مدیریت آن در سال‌های آینده نیز می‌پردازد.

تهران و مسقط در حال بررسی ایجاد یک مسیر جایگزین موقت برای کریدور موجود شمال-جنوب هستند. به نظر می‌رسد این مسیر به جای یک توافق فنی موقت، به آزمایشی برای فرمولی تبدیل شده است که ناوبری در تنگه را کنترل خواهد کرد.

عمان پیشنهاد داد که این مسیر به طور مساوی بین مناطق تحت حاکمیت ایران و عمان تقسیم شود و ۵۰٪ آن تحت مدیریت هر یک از طرفین باشد. با این حال، تهران معتقد نیست که این فرمول نگرانی‌های امنیتی آن را برطرف می‌کند و فرمول ایران برای این توافق اصرار دارد که مسیر ورود کشتی‌ها کاملاً در آب‌های تحت حاکمیت آن باشد و طرف عمانی بخشی از مسیر خروج را در اختیار بگیرد.

این اختلاف نه تنها به خط ترسیم شده روی نقشه مربوط می‌شود، بلکه به این نیز مربوط می‌شود که چه کسی حق تنظیم ورود به تنگه، نظارت بر کشتی‌ها و تعیین سازوکارهای اطلاع‌رسانی و هماهنگی هنگام خروج را دارد. بنابراین، بر اساس این داده‌ها، پذیرش یا اصلاح فرمول ایران، نقطه ورود به مرحله جدیدی از مذاکره در مورد سازوکارها و ضمانت‌های اجرایی خواهد بود.

مذاکره با مسقط و ارسال پیام به واشنگتن

از اظهارات بقایی چنین برمی‌آید که تهران در تلاش است تا یک چارچوب مذاکره ساحلی و منطقه‌ای برای مسئله هرمز ایجاد کند، و به هیچ وجه وجود کانال مستقیم با آمریکا را به رسمیت نمی‌شناسد. در مقابل، بیسنت و ترامپ تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند، مبنی بر اینکه واشنگتن بخشی از تلاش مداوم برای بازگشایی تنگه هرمز است.

بیانیه‌های عمومی ماهیت کانالی را که مقامات آمریکایی به آن اشاره می‌کنند، آشکار نمی‌کند، اما روشن می‌کند که هر طرف می‌خواهد محدودیت‌های نقش خود را در توافق احتمالی تعریف کند. ایران می‌خواهد موضوع حاکمیت و آبراه‌ها را در تفاهم با عمان حفظ کند، در حالی که آمریکا بازگشایی تنگه را به عنوان بخشی از یک مسیر گسترده‌تر برای کاهش تنش و تثبیت بازارهای انرژی در نظر می‌گیرد.

پاسخ بیسنت در مورد «آزادی عبور» اهمیت سیاسی بیشتری دارد. این پاسخ صریحاً رد یا پذیرش هزینه‌ها را تأیید نمی‌کند، اما نشان‌دهنده تمایل آمریکا برای این است که این توافق منجر به آزادی ناوبری شود که تابع شرایطی نباشد که واشنگتن ممکن است آن را محدودکننده عبور بداند. در مقابل، تهران از این فرض پیروی می‌کند که هرگونه ترتیبات جدید باید حقوق حاکمیتی و نگرانی‌های امنیتی آن را در نظر بگیرد.

هرمز بدون راه حل نظامی

ماشاءالله شمس‌الواعظین، نویسنده و تحلیلگر ایرانی، معتقد است که مذاکرات می‌تواند مسئله تنگه هرمز را از مدیریت یک بحران نظامی به ایجاد پروتکل‌های حقوقی و امنیتی بلندمدت‌تر تغییر دهد.

او به الجزیره نت می‌گوید که انکار تهران از مذاکره مستقیم با آمریکا، به نظر او، احتمال نقش غیرمستقیم آمریکا در تضمین اجرای هرگونه تفاهمی که از طریق کانال عمان حاصل می‌شود را نفی نمی‌کند، بدون اینکه واشنگتن به عنوان طرف رسمی مذاکرات در مورد جزئیات حاکمیت و مسیرهای ترانزیتی باشد.

شمس الواعظین اضافه می‌کند که تفاهم بین ایران و عمان، اگر منافع سایر کشورهای خلیج فارس را در نظر بگیرد، می‌تواند این کشورها را از طرف‌های نگران در مورد ترتیبات جدید به طرف‌های علاقه‌مند به ادامه آنها تبدیل کند.

از نظر او، این امر تضمین آزادی عبور و مرور را افزایش می‌دهد، به کشورهای منطقه نقش بیشتری در امنیت دریایی می‌دهد و در را برای ترتیبات امنیتی منطقه‌ای گسترده‌تر باز می‌کند و در نتیجه دامنه مداخله مستقیم آمریکا در مدیریت تنگه را بدون از بین بردن نقش آن کاهش می‌دهد.

اما این تحلیلگر ایرانی تأکید می‌کند که این امر مستلزم آن است که تهران اعتمادسازی با پایتخت‌های خلیج فارس را تسریع کند تا ترتیبات جدید به آتش‌بس موقت تبدیل نشود که بتواند با اولین اصطکاک سیاسی یا امنیتی از بین برود.

شمس الواعظین معتقد است که پایداری هرگونه توافقی همچنان به میزان تمایل آمریکا به اجتناب از تشدید تنش یا تحمیل شرایطی فراتر از ترتیبات ترانزیتی و همچنین احتمال تغییر محاسبات سیاسی آن به گونه‌ای که تنش را به منطقه بازگرداند، بستگی دارد.

او هشدار می‌دهد که شکست در مذاکره لزوماً به معنای لغزش فوری به سمت جنگ تمام‌عیار نیست، اما می‌تواند منطقه را به الگوی خطرناک‌تری از آرامش شکننده و پیام‌های نظامی متقابل بازگرداند.

از نظر او، تنگه هرمز یک راه حل نظامی پایدار ندارد، زیرا تأمین امنیت دریانوردی نیازمند تفاهمات سیاسی و سازوکارهای اجرایی مورد قبول همه طرف‌ها است، نه موازنه‌های بازدارنده‌ای که مستعد نوسان هستند.

توافق قریب‌الوقوع یا آتش‌بس شکننده؟

طبق این اطلاعات، اگر این دور از مذاکرات به پذیرش چارچوبی برای مسیر جدید منجر شود، به معنای توافق جامع بین ایران و آمریکا نخواهد بود، اما ممکن است به صورت عملی باعث کاهش تنش شود، یعنی قوانین ورود و خروج مشخص، کریدورهای مشخص و سازوکارهایی برای رسیدگی به نگرانی‌های امنیتی هر دو طرف.

اما اگر اختلاف بر سر حاکمیت بر مسیر ورود یا شکل مدیریت خروج باقی بماند، آتش‌بس شکننده باقی خواهد ماند و در آن صورت مشکل، توقف خود مذاکرات نخواهد بود، بلکه بازگشت تنگه به ​​فضایی باز برای پیام‌های نظامی، فشارهای سیاسی و اظهارات متناقض خواهد بود.

بنابراین، نتیجه مذاکرات فقط این نیست که کشتی‌ها چه زمانی به مسیر خود بازخواهند گشت، بلکه این سوال کلی‌تر را مطرح می‌کند: آیا جنگ به یک فرمول منطقه‌ای جدید برای مدیریت تنگه هرمز منجر شده است، یا فقط یک آتش‌بس موقت بین تهران و واشنگتن ایجاد کرده است؟منبع: الجزیره